behawior i ekologia

Wilk europejski [Canis lupus lupus] - nazywany również wilkiem euroazjatyckim - jest kontynentalnym podgatunkiem wilka szarego [Canis lupus]. Wszystkie podgatunki wchodzące w skład tego gatunku należą do psowatych [genus Canis] - rodziny łączącej formy wymarłe (w tym legendarny Canis dirus) oraz żyjące wilki, szakale, kojoty, kaberu etiopskiego, australijskiego dingo i psa domowego, który z wilkiem szarym dzieli wspólnego przodka.

Zaobserwowane osobniki rezydujące na obszarze Polski są z reguły umaszczone na płowy beż, z ciemniejszym brązowo-czarnym grzbietem i zakończeniem ogona, oraz mocno rudym tyłem uszu i głowy.[1] Szatę zmieniają sezonowo - na letnią (sierść pozbawiona podszerstka, optycznie wiotka sylwetka) i zimową (obfite futro, optycznie puszysta sylwetka). Głowa, szeroka czołem, może posiadać jaśniejszą maskę w okolicach wydłużonego pyska, zaś puszysty ogon swobodnie opadając sięga stawów skokowych tylnych łap. Skośnie ustawione oczy są z natury bursztynowego koloru, a proporcjonalnie niewielkie uszy mieszczą się po bokach głowy.
Zachowują charakterystyczną pochyloną sylwetkę i postawę w ruchu, przy czym brak dymorfizmu płciowego (samce i samice nie różnią się wizualnie od siebie), choć samce są nieco większe niż samice (średnio 10-20% stanowi nikłą różnicę). Młode osobniki odróżnia od dorosłych wielkość (są od nich gabarytowo drobniejsze) oraz tonowo ciemniejszy odcień ubarwienia przy porównaniu (do pierwszego roku życia).

W swoim naturalnie dzikim środowisku wilki żyją statystycznie 6 lat.[2]

  • z przyczyn naturalnych

Wskutek nasilenia nieudanych prób zapolowania (w tym wynikających z rozbicia grupy rodzinnej, opcjonalnie z konieczności procedowania samotnych strategii); choroby typu świerzb, wścieklizna, nosówka, parwowiroza (w tym przejmowane od zdziczałych, wolno żyjących psów.

  • na skutek aktywności człowieka

Odstrzał zwierzyny łownej (ingerencja w równowagę ekosystemową); przypadkowy odstrzał dokonany na drapieżniku (w tym wybiórcze rozbicie/dezorganizacja grupy rodzinnej); kłusownictwo (działalność niezgodna z prawem); rozwój agrokultury i transportu kosztem naturalnych zalesień (karczowanie lasów pod pola uprawne i drogi przejazdowe).

W warunkach symulowanych (rezerwat, wilcze sanktuarium, ośrodek badawczy) osobniki tego gatunku dożywają sędziwego wieku sięgającego średnio lat 15-16.[3]

zachowania łowcze (instynktowne)

Zarówno grupowo, jak i w toku polowania jako pojedynczy osobnik, wilk szary stosuje sztywny, wrodzony wzorzec motoryczny pochodzący od sekwencji łowieckiej charakteryzującej zwierzęta drapieżne.

WYPATRYWANIE -> ŚLEDZENIE -> SKRADANIE -> POŚCIG -> POCHWYCENIE (zębami) -> ZABICIE -> ROZERWANIE -> ZJEDZENIE

Jest to zachowanie niezbędne przetrwaniu jednostki i/lub jej nieodchowanego potomstwa (zdobywanie zasobów pożywienia).
Wilki polują głównie o zmierzchu i świcie. Ich oczy zostały ewolucyjnie zaopatrzone w błonę odblaskową  (tapetum lucidum) odbijającą światło zmierzchowe.

zachowania socjalne (komunikacja)

Jako gatunek rozwinięty społecznie, przedstawiciele wilka szarego efektywnie korzystają z wybranych form komunikacji wewnątrzgatunkowej:

  • sygnały chemiczne

Skierowane do innych grup (opcjonalnie stanowiące wiadomość dla pozostałych przechodzących zwierząt) - znaczenie moczem na granicy terytorium (albo w punkcie zazębiania/przecinania z innym); rozdrapywanie podłoża; ocieranie zapachem; pozostawione odchody.

  • sygnały wokalne / posturalne

Rytuały społeczne pomiędzy członkami w grupie (w bezpośrednim kontakcie) jako powitalne wokalizowanie lub na dystans - wycie słyszalne dla innych wilków obecnych w zasięgu 10km, w tym służące: natychmiastowej lokalizacji położenia, jako informacja dla innych o swojej aktywności albo zwołujące resztę grupy zamiarem gotowości do starcia w sytuacjach rozpoznania intruza na terytorium. Bliski kontakt socjalny stanowiące pełen repertuar zawierający sygnały uspokajające, mowę ciała i mimikę pyska w komplecie z wokalizacją w postaci warknięć, skomleń i popiskiwań.
W przypadku konfrontacji stosowane są sygnały grożące (ostrzegawczo przed atakiem) na poczet bezpośredniej konfrontacji z intruzem (obcy wilk, obca grupa) - warczenie, gardłowe poszczekiwanie, pełna gotowość do ataku celem odstraszenia i/lub odwiedzenia, np. od nory z potomstwem. O zasadniczej komunikacji międzygatunkowej decydują instynkt (proces ataku na ofiarę i jej czujność) oraz strategie przeżycia użyte w sytuacji bezpośredniego zagrożenia - kierunkowane strachem (ucieczka, w ostateczności atak).

relacje drapieżnik-ofiara

Wilki są typowymi drapieżnikami o ścisłym, mięsożernym menu (włącznie z wodą niezbędną do przeżycia; z wodopoju korzystają jedynie karmiące samice w okresie laktacji, tuż po narodzinach potomstwa). Waga dorosłych osobników waha się w przedziałach 40-45kg (samce) i około 35kg (samice).
Głównym elementem wilczej diety są duże kopytne ssaki roślinożerne - jeleń, sarna, sporadycznie dzik, rzadko łoś (strategie polowania grupowego). Uzupełnienie stanowią drobne ssaki - bóbr, zając, przygodne gryzonie (realizacja wzorca łowieckiego pojedynczego osobnika).
W obrębie zasiedlonych rewirów wilki zabijają napotkane pośrednie drapieżniki (lis) oraz wałęsające się, nieprzystosowane do dzikich warunków psy i koty. Odpowiednią konkurencją jest dla nich wszystkożerny niedźwiedź brunatny oraz mięsożerny ryś, który (rozważany w kategoriach ekosystemu) nie wchodzi zazwyczaj wilkom w drogę - jego okresem żerowania jest noc, a głównymi ofiarami ptactwo, nadrzewne gryzonie, małe ssaki, zaś z większej zwierzyny sarna (rysie polują z natury samotnie, przestrzegając sztywnych granic własnego rewiru). W aspekcie regulowania populacji roślinożernej fauny żerującej stadnie na okolicznej florze (podstawy definicji kaskady troficznej), wilk szary jest drapieżnikiem szczytowym (apex predator), czyli gatunkiem kluczowym.

reprodukcja

Wilki są zwierzętami społecznymi. Żyją - i funkcjonują łownie - w grupach rodzinnych, złożonych z rokrocznego potomstwa, któremu przewodzi para rodzicielska (jedyna, która się zazwyczaj rozmnaża). Wyjątkowo, na stałe lub czasowo, dołączają niespokrewnione osobniki (np. celem wzbogacenia puli genetycznej), zaś z przyczyn losowych może się ulec zmianie samo przywództwo. Potomstwo osiągające dojrzałość płciową (około 2 roku życia) zwykle z własnego wyboru opuszcza rodziców i młodsze rodzeństwo celem zapoczątkowania własnej grupy, albo by dołączyć do innej.
Wiodąca para rodzicielska z reguły łączy się na całe życie (albo do końca życia jednego z partnerów). Potomstwo przychodzi na świat (kwiecień-maj) po okresie zalotów i reprodukcji (luty), odchowywane przez oboje rodziców w asyście rodzeństwa. Przeżywalność miotu liczącego średnio 5-6 szczeniąt wynosi mniej niż 50% - determinowana przez insekty, wirusy, urazy fizyczne, niekorzystne warunki pogodowe, zdarzenia losowe (np. pożar lasu, powódź, kłusownictwo).

zachowania terytorialne (ochrona zasobów)

Terytorialność wilka szarego wynika z konieczności podziału środowiska występowania populacji zwierzyny łownej między zasiedlające dany obszar grupy rodzinne - każda z nich poluje na wyznaczonym terenie, pilnie strzeżonym przed intruzami. Skłonność do działań obronnych wzrasta w okresie reprodukcji i odchowu potomstwa.

Wilki migrują, pokonując setki i tysiące kilometrów, w poszukiwaniu

  • pożywienia

/brak wystarczająco liczebnej populacji zwierząt kopytnych w dotychczasowym otoczeniu; warunek przetrwania pojedynczego osobnika/pary osobników/szczątkowej grupy/

  • partnerki/partnera

/reprodukcja, założenie nowej lub dołączenie do innej grupy); przekazanie/wzbogacenie puli genetycznej/

  • nowego terytorium

/z powodu braku pożywienia, partnerki/partnera, rozpadu grupy rodzinnej, dowolnej inwazyjnej działalności człowieka/

Populacja wilka w Europie jest monitorowana z ramienia Unii Europejskiej i wolontariuszy, lokalnie poddawana naukowym obserwacjom, wspierana poprzez instalację korytarzy ekologicznych.

[1] źródło informacji: PORADNIK ochrony zwierząt hodowlanych przed wilkami (2016); wyd. Stowarzyszenie dla Natury "WILK"
[2] według raportów pochodzących ze Skandynawii (za SdN "WILK", wyd.2016)
[3] Madadh z WolfWatch UK odeszła w wieku 18 lat

You've successfully subscribed to AgroWilk
Great! Next, complete checkout for full access to AgroWilk
Welcome back! You've successfully signed in.
Success! Your account is fully activated, you now have access to all content.